H γιορτή του Προφήτη Ηλία θεωρείται ορόσημο από τους ελαιοκαλλιεργητές. Την ημέρα εκείνη πιστεύουν ότι «λαδώνουν» οι ελιές. Φράσεις όπως

«Το σπερνό τ΄Αι λιά
μπαίνει το λάδι στην ελιά»
και……
«τ΄ Αιλιά το βράδυ
μπαίνει στην ελιά το λάδι»

αποτυπώνουν αυτές τις δοξασίες στον παροιμιακό λόγο των Κρητικών. Κατά το τελευταίο δεκαήμερο του Ιουλίου ο ελαιό­καρπος έχει πια μεγαλώσει και αν τον τρίψει κανείς αντιλαμ­βάνεται ότι μένει στα χέρια του η επικάλυψη του λαδιού.

Η μαγική σκέψη των ανθρώπων αναζήτησε τρόπους υποβοήθησης αυτής της διαδικα­σίας αποδίδοντας το λάδωμα της ελιάς όχι σε κάποια φυσική διαδικασία (στον κύκλο παραγωγής των φυτών) αλλά στη δράση υπερφυσικών δυνάμεων.

Η πιο συνήθης πρακτική, γνωστή από την επαρχία Μαλεβιζίου, γινόταν τα ξημερώματα της 20ης Ιουλίου. Οι ελαιοκαλλιεργητές πήγαιναν στα λιόφυτα πριν ανατείλει ο ήλιος και «πέτρωναν» το λάδι.

Η τελετουργική αυτή διαδικασία δεν ήταν τίποτα περισσότερο από μια μαγική πράξη: έπαιρναν πέτρες και τις έβαζαν πάνω στους κορμούς των ελαιόδεντρων.

Σε κάθε κορμό τοποθετού­σαν κι από μια πέτρα, συνήθως πάνω στη διχάλα ή σε όποιο άλλο σημείο μπορούσε να σταθεί, όπως ακριβώς έκαναν με όλα τα αντικείμενα τα οποία ήθελαν να σταθε­ροποιήσουν σε κάποιο τόπο.

Ωστόσο, κανείς δεν πίστευε ότι η ίδια η πέτρα μπο­ρούσε να κρατήσει το λάδι στον καρπό της ελιάς.

Με αυτήν την αναλογική τελετουργία ήξεραν ότι δημιουργούσαν ένα περι­βάλλον προστασίας, ένα μαγικοθρησκευτικό περίβλημα που μπορούσε να βοηθήσει το λάδι να παραμείνει στον καρπό μέχρι την ώρα της συγκομιδής.

Το πέτρωμα, η εντυπωσιακή αυτή λαϊκή τελετουργία, δια­τηρήθηκε στο Μαλεβίζι μέχρι τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο περίπου.

Πολλοί ηλικιωμένοι το θυμούνται σήμερα ως παιδικό βίωμα. Τους ξυπνούσαν οι γονείς τους πολλή ώρα πριν ξημε­ρώσει και πήγαιναν στα λιόφυτα για να προλάβουν να πετρώ­σουν όλα τα δέντρα.

Πηγή: Βενεράτο Παλιανή

το «σπιτάκι της Μέλιας»