Το πρώτο μέρος ΕΔΩ

Για την τέλεση του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας και των άλλων Μυστηρίων ή Ιεροπραξιών απαιτείται ή χρήση διαφόρων σκευών, αποκλειστικά για το σκοπό αυτό.

Αυτά είναι:

Ό Αέρας

Κάλυμμα ορθογώνιο µεγαλύτερο από τα προηγούμενα, με το όποιο καλύπτονται τα Τίμια ∆ώρα στην Ιερά Πρόθεση και αργότερα, μετά την απόθεση τους, στην Αγία Τράπεζα. Αυτή η κάλυψη συμβολίζει την πέτρα με την οποία έκλεισαν τον τάφο του Χριστού.

Αυτό το κάλυμμα στην μεγάλη Είσοδο ο Ιερέας ή ο ∆ιάκονος, όταν υπάρχει, το φέρει στην πλάτη του. Κατά την ώρα της απαγγελίας του Συμβόλου της Πίστεως ο αέρας ανακινεί τον αέρα πάνω από τα Τίμια ∆ώρα. Όταν της Θείας Ευχαριστίας προΐσταται Αρχιερέας, τον αέρα ανακινούν οι συλλειτουργούντες ιερείς πάνω από την κεφαλή του Αρχιερέα.

Ή Μούσα

Είναι σπόγγος «πεπλατυσμένος» χρησιμοποιείται στη συστολή, δηλ. στην απόμαξη (καθάρισμα) του ∆ίσκου και του Αντιμηνσίου από τους Μαργαρίτες (ψίχουλα του Αγίου Άρτου) και τις μερίδες (των Αγίων, ζώντων και κεκοιμημένων) και τα ρίχνει στο Άγιο Ποτήριο. Φυλάσσεται μέσα στο Αντιμήνσιο.

Αντιμήνσιο

Στην εκκλησιαστική ορολογία αποκαλείται ένα κομμάτι υφάσματος πάνω στο οποίο έχουν ζωγραφιστεί ποικίλες ιερές παραστάσεις και σύμβολα. Καθιερώνεται κατά τα εγκαίνια του ναού από τον Επίσκοπο ο οποίος βάζει την υπογραφή του ως δείγμα εγκυρότητας. H λειτουργική χρήση του αντιμηνσίου έγκειται στην αντικατάσταση της Αγίας τράπεζας.

Στο κέντρο του Αντιμηνσίου ζωγραφίζεται η ταφή του Κυρίου, γιατί η Αγία Τράπεζα συμβολίζει τον Τάφο του Κυρίου. Στις γωνίες του πρέπει να έχει ραμμένα ιερά λείψανα αγίων Μαρτύρων, γιατί αντικαθιστά την εγκαινιασμένη Αγία Τράπεζα που στο εσωτερικό της έχει πάντοτε ενσωματωµένα ιερά λείψανα Μαρτύρων. Το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας από τους πρώτους Χριστιανούς τελούνταν πάνω σε τάφους Αγίων.

Ό Σπόγγος

Σφαιρικό σφουγγάρι πού τοποθετείται μέσα στο Άγιο Ποτήριο για να απορροφά την υγρασία του – μετά την κατάλυση από τον Ιερέα των υπολειμμάτων της Θείας Κοινωνίας μετά τη Μετάληψη των πιστών. Συμβολίζει το σπόγγο με τον όποιο στο Γολγοθά επότισαν τον Κύριο όξος.

Τα Μάκτρα

Κόκκινα μανδήλια πού χρησιμοποιούνται στη Θεία Μετάληψη Κλήρου και Λάου. Μ’ αυτά σπογγίζουμε το στόμα µας. Όταν τα κρατάμε σωστά (με τα δύο χέρια μας, κάτω από το πηγούνι μας), προφυλάσσουν την τυχόν πτώση Μαργαριτών στο δάπεδο από απροσεξία ή από στιγμιαία αδεξιότητα.

Ό Κωδωνίσκος

Μικρό καμπανάκι το όποιο κτυπά ο Ιερέας κάποια στιγμή του Όρθρου κατά τη διάρκεια της Προσκομιδής, σαν συνθηματικό ενάρξεως, ώστε, ο μεν Λαός να μνημονεύει νοερά τα ονόματα των ζώντων και κεκοιμημένων του, ο δε Λειτουργός να εξάγει μερίδες στο Άγιο ∆ισκάριο για όλους αυτούς πού «κατά διάνοιαν» έχει.

Το Αρτοφόριο

Είναι ένα κατάλληλο ειδικό μεταλλικό συνήθως κουτί πού χρησιμοποιείται για τη φύλαξη της Θείας Κοινωνίας. Βρίσκεται πάνω στη Αγία Τράπεζα και συμβολίζει το Θρόνο του Θεού. Περιέχει Άγιο Άρτο εμβαπτισμένο στο τίμιο Αίμα του Κυρίου (δηλ. το Σώμα και το Αίμα Του).

Εξάγεται τη Μεγάλη Πέμπτη και αποξηραίνεται για να διατηρείται. Κατά τη χρήση υγραίνεται για να μαλακώσει με κοινό οίνο. Χρησιμοποιείται σε έκτακτες ανάγκες, εκτός Θείας Λειτουργίας, κατά τη διάρκεια του έτους και κοινωνούν οι Ιερείς τους ασθενείς και άτομα πού δεν μπορούν να
μεταβούν στο Ναό.

Αρτοφόριο λέγεται και το πρόσθετο κυτίο στο όποιο διαφυλάσσεται ο Αμνός του Κυρίου, (το Σώμα και το Αίμα Του), από την Κυριακή μέχρι την ημέρα πού θα χρησιμοποιηθεί στην προηγιασμένη Θεία Λειτουργία.

Ό Τίμιος Σταυρός

Ανάλογα με τη λειτουργική του χρήση έχουμε:


(1) Το Σταυρό των λιτανειών,


(2) Το Σταυρό του αγιασμού,


(3) Το Σταυρό ευλογίας της Αγίας Τραπέζης,


(4) Τον «Εσταυρωμένο» του Ιερού, πού εξάγεται τη Μεγάλη Πέμπτη για προσκύνηση στο μέσον του Ναού.

Ο Σταυρός, πέρα από το σύμβολο της Θυσίας, είναι και τρόπαιο νίκης κατά του θανάτου. 

Ό Επιτάφιος

Είναι κατάλληλο ύφασμα µε κεντημένο ή ζωγραφισμένο τον Χριστό νεκρό, όπως ήταν μετά την αποκαθήλωση. Αργότερα στον Επιτάφιο προστέθηκαν, γύρω από τον Χριστό ή Παναγία, ο Ιωσήφ και ο Νικόδημος, ο Ιωάννης, Μυροφόρες και Άγγελοι, σε «επιτάφιο θρήνο».

Αυτό τον Επιτάφιο προσκυνούμε και περιφέρουμε τη Μεγάλη Παρασκευή στρωμένο πάνω σ’ ένα διασκευασμένο τραπέζιο το λεγόμενο Κουβούκλιο, πού συμβολίζει το λίθο, πάνω στον όποιο το Σώμα του Χρίστου δέχτηκε τις μεταθανάτιες περιποιήσεις.

Τα Θυμιατήρια

Είναι κινητά πύραυνα, (κατάλληλα μεταλλικά σκεύη), πού δέχονται τα κάρβουνα και το θυμίαµα, µε τα όποια θυμιώνται ή Αγία Τράπεζα, οι Άγιες εικόνες και ο Λαός, όπως και όταν το Τυπικό καθορίζει στις διάφορες Ακολουθίες. Εξαρτώνται από αλυσίδες με ή χωρίς κωδωνίσκους και ή βάση τους είναι µε ή χωρίς κάλυμμα.

Στις Ακολουθίες των Μεγάλων Ωρών και σε ορισμένες άλλες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται απλούστερα Θυμιατήρια χειρός, τα «κατζία» σαν ένα είδος κυμβάλου πού συνοδεύει την ψαλμωδία (ιδίως μετά από ανάλογη εκπαίδευση).


Με το θυμίαμα πού προσφέρουμε την ώρα της προσευχής υποβοηθείται ή ανάταση της ψυχής προς τα υψηλά «άνω σχώμεν τάς καρδίας». Όπως το θυμίαμα θερμαινόµενο στον άνθρακα ανέρχεται προς τα άνω εύωδιάζοντας το περιβάλλον, έτσι και ή προσευχή του πιστού µε θερμή πίστη πρέπει να πτερουγίζει προς τα άνω μυροβλύζουσα, απαγγιστρωμένη από τις υλικές μέριμνες και να την δέχεται ο Θεός.

Ή βάση του θυμιατηρίου υποδεικνύει την ανθρωπότητα του Χρίστου, ή φωτιά τη θεότητα Του και ο ευώδης καπνός μας «πληροφορεί» την προπορευόμενη ευωδία του Αγίου Πνεύματος. Οι τέσσερεις αλυσίδες συμβολίζουν τους 4 Ευαγγελιστές και τα 12 κουδουνάκια τους 12 Αποστόλους.

Τα Έξαπτέρυγα

Είναι μεταλλικοί δίσκοι με ανάγλυφες, αμφιπρόσωπες παραστάσεις εξαπτέρυγων Σεραφείμ, τοποθετημένοι σε κοντάρι. Χρησιμοποιούνται στη μικρή και μεγάλη Είσοδο και στις λιτανείες. Σήμερα εξυπηρετούν διακοσμητικό και συμβολικό σκοπό. Συμβολίζουν τους αγγέλους, οι οποίοι αοράτως είναι παρόντες κατά τη διάρκεια της
Θείας Λειτουργίας.

Παλαιότερα κατασκευάζονταν από υμένες ή πτερά ζώων και τα χρησιμοποιούσαν οι ∆ιάκονοι σαν ριπίδια (βεντάλιες) για να εκδιώκουν τα έντομα κυρίως πάνω από το Άγιο Ποτήριο. Σήμερα ή κίνηση αυτή συμβολικά γίνεται µε τον Αέρα διπλωμένο, όταν ο Λειτουργός εκφωνεί: «Στώμεν καλώς…».

Τα Λάβαρα

Είναι είδος ιερών σημαιών µε αμφιπρόσωπες παραστάσεις Αγίων, κεντητές ή ζωγραφιστές, πού χρησιμοποιούνται στις λιτανείες.

 

 

 

 

 

 

Τα κηροπήγια

Είναι μεταλλικές βάσεις για στήριξη λαµμπάδων πού ανάβονται για φωτισμό ή για ένδειξη ευλάβειας δύο συνήθως στην Αγία Τράπεζα και μία στην Προσκομιδή. Συνθετότερα κηροπήγια είναι και αυτά στα όποια οι πιστοί ανάβουν τα κεριά τους στα προσκυνητάρια.

Τα δίκηρα (2 κεριά) συμβολίζουν τις δύο φύσεις του Χριστού και τα τρίκηρα (3 κεριά) συμβολίζουν τα πρόσωπα της Αγίας Τριάδας. Το φως των κεριών συμβολίζει τον Χριστό, που είναι το αληθινό Φως. Με τα δικηροτρίκηρα ευλογεί ο Επίσκοπος το λαό κατά τη Θεία Λειτουργία. Άλλωστε τον Χριστό μιμείται ο επίσκοπος και προς Αυτόν οδηγεί το ποίμνιό του.

Τα Σήμαντρα και οι Κώδωνες

Είναι οι καμπάνες µε τις όποιες καλούνται οι πιστοί στους Ί. Ναούς με ανάλογη σήμανση για Θ. Λειτουργία, για λιτανεία, για εκφορά νεκρών κ.λπ. Στις Ιερές Μονές υπάρχουν και σήμαντρα, κόπανοι και «τάλαντα», με τα όποια οι Μοναχοί, ανάλογα με το τυπικό κάθε Μονής, ειδοποιούνται λεπτομερώς για την προετοιμασία ή την πρόοδο των Ακολουθιών…

Αντιγραφή για το «σπιτάκι της Μέλιας» από pdf

Η κεντρική εικόνα είναι από: sv-petr-fevroniya

Οι εικόνες είναι «κομμένες» από το pdf

το «σπιτάκι της Μέλιας»