Το εσωτερικό της εκκλησίας της Παναγίας Χρυσοπολίτισσας πριν από την εισβολή. (φωτ. Α. Παπαγεωργίου).

Α. Παπαγεωργίου

Ο ναός φαίνεται ότι κτίσθηκε κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, όπως μαρτυρεί η επιμελημένη τοιχοδομία του βόρειου τοίχου.

Στο μέσο του βόρειου τοίχου υπάρχει θύρα με εξέχον περίθυρο- τυφλό τόξο, που στηρίζεται σε δυο εντοιχισμένες κολόνες που ξεκινούν από βάση διακοσμημένη με άνθη και φύλλωμα, ενώ τα κιονόκρανα διακοσμούνται με άνθη.

Άποψη του εσωτερικού της εκκλησίας της Παναγίας Χρυσοπολίτισσας μετά την εισβολή. (φωτ. Αρχείο Ι. Συνόδου)

Σε κάποια περίοδο προστέθηκαν νότιο κλίτος και νάρθηκας. Οι τοίχοι της επέκτασης κτίσθηκαν με ακανόνιστους λίθους. Άγνωστο πότε, ίσως τον 18ο ή 19ο αιώνα κατέρρευσε η κάλυψη του ναού και αντικαταστάθηκε με επίπεδη στέγη που στηριζόταν σε ξύλινες δοκούς.

Δεν αποκλείεται τότε να εντοιχίστηκε η βόρεια θύρα. Παρέμεινε σαν κύρια είσοδος στο ναό η θύρα στο δυτικό τοίχο. Τα μεγάλα ορθογώνια παράθυρα, στο βόρειο, το νότιο και δυτικό τοίχο είναι νεώτερα.

Το 1783 κατασκευάσθηκε το ξυλόγλυπτο εικονοστάσιο του ναού, σύμφωνα με την επιγραφή που υπήρχε στην ποδέα κάτω από την εικόνα του Χριστού: «Έτος ΑΨΠΓ Χριστού, επί αρχιερέως κυρίου Σωφρονίου εν τη επιτροπή Κυρ Χ»Χριστοφή δια συνδρομής αυτoύ και των λοιπών ενθάδε κατοικούντων γεγόνασιν αι όσιαι αυταί και ιεραί εικόναι υπό χειρός Φιλοθέου Πρωτοσυγκέλλου».

Υπολείμματα του εικονοστασίου της εκκλησίας της Παναγίας Χρυσοπολίτισσας μετά την εισβολή. (φωτ. Αρχείο Ι. Συνόδου)

Στο εικονοστάσιο υπήρχαν σημαντικές μεγάλες εικόνες του 15ου-16ου αιώνα όπως εκείνη του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και εκείνη του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου καθώς και εικόνες του Δωδεκαόρτου (Ευαγγελισμός της Θεοτόκου, τα Εισόδια της Θεοτόκου, Η Μεταμόρφωσις του Χριστού, Η Ανάληψις του Χριστού, Η Πεντηκοστή και η Κοίμησις της Θεοτόκου) και των Αγίων Νικολάου και των Τριών Ιεραρχών του 17ου – 18ου αιώνα.

Δυτική άποψη της εκκλησίας της Παναγίας Χρυσοπολίτισσας μετά την εισβολή. (φωτ. Αρχείο Ι. Συνόδου)

Μετά την κατάληψη της Κερύνειας από τα Τουρκικά Στρατεύματα στις 22 Ιουλίου 1974, ο ναός ελεηλατήθη και εβεβηλώθη, εκλάπησαν οι εικόνες και καταστράφηκαν το εικονοστάσιο και η Αγία Τράπεζα.

Κατέρρευσε η στέγη και τα απομεινάρια του εικονοστασίου είναι εκτεθειμένα στις καιρικές συνθήκες.

Το εσωτερικό του ναού της εκκλησίας της Παναγίας Χρυσοπολίτισσας μετά την εισβολή. (φωτ. Αρχείο Ι. Συνόδου).

Βιβλιογραφία

C. Enlart, L’Art Gothique et la Rénaissance en Chypre, v. I, 1899, p. 237-238
Α. Ταρσούλη, Κύπρος, τ. Α, Αθήνα 1955, σ. 399-400
C. Enlart, Gothic Art and the Renaissance in Cyprus (Αγγ. μετάφραση D. Hunt) London 1987, p. 201
Α. Μιχαηλίδη, Κερύνεια η παλαιά πολίχνη, Λευκωσία 2000
Ρ. Κατσελλή, Της Κερύνειας μας, Ιστορία της Πόλης, Λευκωσία 2000, σ. 55
Χρ. Παχουλίδη, Μητροπολιτική Επαρχία Κερύνειας. Η δική μας γη, Λευκωσία 2001, σ. 136
Χρ. Χατζηχριστοδούλου, Ναός Παναγίας Χρυσοπολίτισσας (Παλαιά Μητρόπολη) στο Χρ. Χατζηχριστοδούλου (επιμ.) Ιερά Μητρόπολις της Κερύνειας. Οδοιπορικό στα Χριστιανικά Μνημεία της Μητροπολιτικής Περιφέρειας Κυρηνείας, Λευκωσία 2006, σ. 267-271.

Α. Παπαγεωργίου
Η χριστιανική τέχνη στην κατεχόμενη Κύπρο
Λευκωσία, 2010

Πηγή: Της Κερύνειας μας… σταχυολογήματα

το «σπιτάκι της Μέλιας»