Τὸ Μαρτύριο τοῦ Ἁγίου Χρυσοστόμου Σμύρνης (2009) Ἔργο τοῦ Ἀντωνίου Μπάλλα γιὰ τὴν Πειραϊκὴ Ἐκκλησία

Στὸ βιβλίο του «Ὁ θάνατος τῆς Σμύρνης»* (La mort de Smyrne) ὁ Γάλλος δημοσιογράφος καὶ ἱστορικὸς Rene Ρυaυx (1878-1937), ποὺ εἶχε ἐπισκεφθεῖ τὴ Σμύρνη ὡς ἀπεσταλμένος τῆς ἐφημερίδας «Le Temps» κατὰ τὸ 1919, καταθέτει μιὰ μαρτυρία προσωπική γιὰ τὸ μαρτύριο τοῦ μητροπολίτου Χρυσοστόμου.

Τὸ βιβλίο τοῦ Πυῶ ἐκδόθηκε στὸ Παρίσι τὸ 1922, τὸν ἴδιο χρόνο τῆς καταστροφῆς, σὰν ἀπάντηση στὶς προπαγανδιστικὲς ψευδολογίες τῶν Τούρκων καὶ τῶν τουρκόφιλων γαλλικῶν πολιτικῶν καὶ δημοσιογραφικῶν κύκλων, ποὺ διέδιδαν πὼς ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς ἔκαψε κατὰ τὴν ὑποχώρησή του τὴ Σμύρνη!

Ὁ Ρενὲ Πυῶ, ἀναφερόμενος στὸ μαρτύριο τοῦ Χρυσοστόμου, ἀρνεῖται νὰ δώσει  «συγχωροχάρτι»  στὴν τουρκικὴ στρατιωτικὴ καὶ πολιτικὴ ἡγεσία καὶ νὰ ρίξει τὴν εὐθύνη στὸ μαινόμενο τουρκικὸ ὄχλο.

Ἰδοὺ τί γράφει στὸ βιβλίο του:

Ὁ στρατηγὸς Νουρεντὶν πασὰς τὸν ἀναζήτησε μὲ ἀνθρώπους του στὴ Μητρόπολη. Ὅταν τὸν ἔφεραν μπροστά του, τὸν ἐξύβρισε μὲ αἰσχρὸ τρόπο καὶ τὸν κατηγόρησε γιὰ τὴ φιλελληνική του στάση, ἀφότου ἀποβιβάστηκε ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς στὴ Σμύρνη.

Τελικὰ τοῦ γνωστοποίησε ὅτι τὸ ἐπαναστατικὸ δικαστήριο τῆς Ἄγκυρας τὸν εἶχε καταδικάσει ἀπὸ καιρὸ πρὶν σὲ θάνατο, καὶ πρόσθεσε ὅτι ἡ ἑπόμενη ἐνέργειά του ἦταν νὰ τὸν παραδώσει στὴ λαϊκὴ κρίση.

Ἡ Παναγία θρηνοῦσα. Ἀπὸ τὴν ἔκθεση, στὸ Βυζαντινὸ Μουσεῖο, «Κειμήλια προσφύγων»

«Ὁ Χρυσόστομος, λοιπόν, παραδόθηκε στὸν μανιασμένο μουσουλμανικὸ ὄχλο. Τοῦ ξερίζωσαν τὴ γενειάδα, τὸν μαχαίρωσαν, διαμέλισαν καὶ ἔσυραν τὸ σῶμα του μέχρι τὴν τουρκικὴ συνοικία, ὅπου καὶ τὸν πέταξαν στὰ σκυλιά».

Παρακάτω ὁ Πυῶ γράφει ὅτι οἱ γαλλικὲς ἐφημερίδες ἀπέκρυψαν τὶς λεπτομέρειες τοῦ φρικιαστικοῦ γεγονότος, μερικὲς μάλιστα ἔγραψαν ὅτι ὁ Χρυσόστομος ἦταν σῶος καὶ ἀβλαβής!

Ἀργότερα ἀρνήθηκαν νὰ δημοσιεύσουν καὶ τὶς ἐπίσημες ἐκθέσεις. Ὁ Πυῶ συγκέντρωσε μαρτυρίες  αὐτοπτῶν. Ὡς πιὸ ἔγκυρη θεωρεῖ τὴν μαρτυρία «ἑνὸς Γάλλου προστατευομένου» ποὺ γιὰ λόγους προστασίας τὸν ὀνομάζει «κ. Μ…».

Ὁ ἄνθρωπος αὐτός, ποὺ ὁ Πυῶ θεωρεῖ ἀμερόληπτο καὶ αὐτόπτη, μεταξὺ τῶν ἄλλων, ἀναφέρει ὅτι μετὰ τὴν ἀποχώρηση τῶν ἑλληνικῶν ἀρχῶν (7 Σεπτεμβρίου [ν.ἡ.]1922) σχηματίστηκε ἀπὸ διαφόρους ξένους πολίτες καὶ Γάλλους ὁμάδα πολιτοφυλάκων γιὰ τὴν τήρηση τῆς τάξης.

Μεταξὺ αὐτῶν καὶ ὁ κ. Μ… Ἕνας καθολικὸς ἱερέας, ἰταλικῆς καταγωγῆς, ὁ πατὴρ Scaliarino, ζήτησε ἐσπευσμένα τὴ βοήθεια τῆς πολιτοφυλακῆς γιὰ τὴν προστασία τοῦ Χρυσοστόμου.

«Μία γαλλικὴ περίπολος ἀπὸ εἴκοσι ἄνδρες, τοὺς ὁποίους συνόδευα μαζὶ μ’ ἕναν ἄλλο πολιτοφύλακα, κατευθύνθηκε ἀμέσως στὴ Μητρόπολη, μὲ σκοπὸ νὰ πεισθεῖ ὁ μητροπολίτης νὰ ἔλθει καὶ νὰ παραμείνει στὴν ἐκκλησία τῆς Sacré-Coeur ἢ στὸ Γαλλικὸ Προξενεῖο.

Ὁ μητροπολίτης Χρυσόστομος δὲ δέχθηκε, λέγοντας ὅτι σὰν καλὸς ποιμένας εἶχε χρέος νὰ μείνει κοντὰ στὸ ποίμνιό του.

Ὅταν ἡ περίπολος ἔβγαινε ἀπὸ τὴ Μητρόπολη, ἕνα αὐτοκίνητο στὸ ὁποῖο ἐπέβαιναν ἕνας Τοῦρκος ἀξιωματικὸς καὶ δύο στρατιῶτες, μὲ τὶς λόγχες πάνω στὰ ὅπλα, σταμάτησε μπροστὰ ἀπὸ τὸ μητροπολιτικὸ κτίριο.

Ὁ ἀξιωματικὸς ἀνέβηκε ἐπάνω καὶ διέταξε τὸ μητροπολίτη νὰ τὸν ἀκολουθήσει στὸν Νουρεντὶν πασά, τὸ στρατιωτικὸ διοικητή. Βλέποντας ὅτι ἀπάγεται ὁ μητροπολίτης, εἶπα στοὺς ἄνδρες τῆς περιπόλου νὰ πάρουμε ἀπὸ πίσω τὸ αὐτοκίνητο.

Φθάσαμε μπροστὰ στὸ Μεγάλο Στρατώνα, ὅπου βρισκόταν ὁ στρατιωτικὸς διοικητής, ὁ στρατηγὸς Νουρεντίν. Ὁ ἀξιωματικὸς ποὺ συνόδευε τὸ Χρυσόστομο, τὸν ὁδήγησε μπροστὰ στὸν Νουρεντίν.

Σὲ δέκα λεπτά, καὶ ἐνῷ ὁ Χρυσόστομος κατέβαινε, βγῆκε στὸ μπαλκόνι τοῦ κτιρίου ὁ Νουρεντὶν πασάς, ὁ ὁποῖος ἀπευθύνθηκε στοὺς χίλιους μὲ χίλιους πεντακόσιους μουσουλμάνους, ἄνδρες καὶ γυναῖκες, ποὺ βρίσκονταν στὴν πλατεία, τοὺς εἶπε ὅτι τοὺς παραδίδει τὸ μητροπολίτη, προσθέτοντας χαρακτηριστικὰ τὶς φράσεις:

«Ἂν σᾶς ἔκανε καλό, νὰ τοῦ τὸ ἀνταποδώσετε, ἂν σᾶς ἔκανε κακό, νὰ τοῦ κάνετε καὶ σεῖς κακό!»

Ὁ ὄχλος ἅρπαξε χωρὶς χρονοτριβὴ τὸ μητροπολίτη καὶ τὸν ὁδήγησε λίγο πιὸ πέρα, μπροστὰ στὸ κομμωτήριο τοῦ Ismail ἑνὸς Ἰταλοῦ προστατευόμενου, ἐκεῖ σταμάτησαν καὶ τὸν ἕντυσαν μὲ μία ἄσπρη μπλούζα ποὺ πῆραν ἀπὸ τὸν κομμωτή, ἄρχισαν ἀμέσως νὰ τὸν χτυποῦν λυσσασμένα μὲ γροθιὲς καὶ μὲ ξύλα, καὶ νὰ τὸν φτύνουν στὸ πρόσωπο, τοῦ τρύπησαν μὲ μαχαιριὲς τὸ σῶμα, τοῦ ξερίζωσαν τὴ γενειάδα, τοῦ ἔβγαλαν τὰ μάτια, τοῦ ἔκοψαν τὴ μύτη καὶ τὰ αὐτιά.

«Πρέπει νὰ σημειώσουμε ὅτι ἡ γαλλικὴ περίπολος παρακολούθησε τὰ γεγονότα μέχρι τὴ σκηνὴ ποὺ περιγράψαμε. Οἱ ἄνδρες ποὺ τὴν ἀποτελοῦσαν (ἐπρόκειτο γιὰ ναῦτες) εἶχαν βγεῖ ἔξω ἀπὸ τὰ ροῦχα τους, ἔτρεμαν χωρὶς ὑπερβολὴ ἀπὸ τὴν ἀγανάκτηση καὶ ἤθελαν νὰ ἐπέμβουν.

Ὁ ἐπικεφαλῆς, ὅμως, ἀξιωματικός, μὲ τὸ περίστροφο στὸ χέρι, ἀκολουθοῦσε τὶς διαταγὲς ποὺ τοὺς εἶχαν δοθεῖ, καὶ τοὺς ἐμπόδισε νὰ κάνουν ὁποιαδήποτε κίνηση. Στὴ συνέχεια, δὲν εἴδαμε πιὰ τὸ μητροπολίτη, ποὺ τὸν ἀποτελείωσαν σὲ μικρὴ ἀπόσταση πιὸ πέρα.

Χριστός, ἡ ἄμπελος (τμῆμα) Βυζαντινὸ & Χριστιανικὸ Μουσεῖο Ἀθηνῶν, «Κειμήλια προσφύγων»

»Κατεβαίνοντας μὲ τὴν περίπολο πρὸς τὴν Εὐρωπαϊκὴ συνοικία, συναντήσαμε ἕνα αὐτοκίνητο καὶ πίσω του δεμένον τὸν κ. Τσουρουκταόγλου, τὸ διευθυντὴ τῆς ἐφημερίδας La Réforme. Δεμένον ἀπ’ τὰ πόδια, ράκος πραγματικό, τὸν τράβαγε τὸ αὐτοκίνητο, ἐνῷ τὸ κεφάλι του σερνόταν πάνω στὸ λιθόστρωτο».

Ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Σαράντου Καργάκου
«Ὁ ἐθνομάρτυς Χρυσόστομος Μητροπολίτης Σμύρνης ὁ «περίβλεπτος»», ἐκδ. Ἐκκλησιαστικὴ Βιβλιοθήκη Ἱ. Μ. Δημητριάδος.

Εὐχαριστοῦμε τὸ Βυζαντινὸ & Χριστιανικὸ Μουσεῖο Ἀθηνῶν γιὰ τὴν εὺγενικὴ παραχώρηση ὑλικοῦ ὰπὸ τὴν ἔκθεση «Κειμήλια προσφύγων». 

Ἀντιγραφή γιὰ τὸ «σπιτὰκι τῆς  Μέλιας»

ΠΕΙΡΑΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ
Μηνιαία ἔκδοση Ἱερᾶς Μητροπόλεως Πειραιῶς
Ἔτος 18ο – Ἀριθμὸς Φύλλου 207 – Σεπτέμβριος 2009 

τὸ «σπιτὰκι τῆς  Μέλιας»

violet flower smiley