Ό καπετάν ’Άγρας (Τέλλος Άγαπηνός) άποθανατίσθηκε περισσότερο μέ τό θρύλο καί τήν προφορική παράδοση, παρά μέ τό τραγούδι.

Αγνός καί ενθουσιώδης νέος άξιωματικός, είχε κερδίσει τήν άγάπη όλων τών συμμαχητών του.

Διακρινόμενος γιά τόν άνθρωπισμό του, είχε τήν άφέλεια νά πιστεύη, ότι θά μπορούσε νά ένώση τούς δύο χριστιανικούς λαούς, Έλληνες καί Βουλγάρους, κατά τού κοινού ετεροδόξου έθνους, τών Τούρκων.

Υπήρξε θύμα τής αγνής αυτής ιδεολογίας του. Μετά πολλές διαπραγματεύσεις μέ μεσάζοντες, αποφάσισε νά συναντηθή μέ τούς Βουλγάρους αρχηγούς τών κομιτατζήδων, γιά νά συνεννοηθοΰν προς συμφιλίωση.

Στή συνάντηση αυτή προσήλθε μέ τή συνοδεία εξ μόνον οπαδών του.

Οί Βούλγάροι ύποκριτικότατα έδειξαν στήν άρχή καλές προθέσεις, άλλά υστέρα άπεκάλυψαν τούς αληθινούς σκοπούς τους· συνέλαβαν τον ’Άγρα μαζί μέ τον Ναουσαΐο Άντώνη Μίγγα, καί υστέρα άπό πολλές καί άπερίγραπτες ταλαιπωρίες, τούς κρέμασαν σέ μιά καρυδιά, κοντά στο σιδηροδρομικό σταθμό τού Βλαντόβου, πού φέρει σήμερα τ’ όνομά του «Άγρας».

Γιά τον Άγρα έγιναν πολλοί στίχοι σέ ύφος δημοτικών τραγουδιών, άλλά καί ψευτολόγιες συνθέσεις. Θά παραθέσουμε στίχους τής πρώτης κατηγορίας.

Πρέπει νά μνημονευθή εδώ, ότι έχει γραφή αξιόλογη ειδική μονογραφία άπό τον γυμνασιάρχη Θεόδ. Κανελόπουλο μέ τον τίτλο : «Καπετάν Άγρας, Τέλλος Άγαπηνός, έθνομάρτυς (1886-1907). Εισαγωγή στό Μακεδονικό αγώνα», Άθήναι 1958.

Τό παρακάτω δημοτικό τραγούδι, καμωμένο κατά τά πρότυπα τών κλέφτικων μάς διασώζει τήν απήχηση πού είχε ή δολοφονία τού Άγρα1 :

Εσείς πουλιά πετούμενα κεΐ πού ψηλά πετάτε,
μήν είδατε τον αρχηγό, τόν καπετάνιο Άγρα;

Εψές προψές τόν είδαμε στις Νιάουσας τά μέρη,
Γιώργης Χασάπ’ς2 τόν γέλασε καί μπαμπεσιά τόν κάναν.

κι απάνω εις τό Βλάντοβο στήν καρυδιά τόν βάλαν,
Μιχάλ’ς Χαντούρ’ς3 τόν ρώταγε, κρυφά τόν κουβεντιάζει :

– Γιά πές μας, πές μας, βρ’ αρχηγέ, βρέ καπετάνιε Άγρα,
[σαν] πόσους Βλάχους έσφαξες, Ρουμάνους καί Βουλγάρους;

– Χίλιους Βουλγάρους έσφαξα, Ρουμάνους πεντακόσιους4.

Πολλοί άπό τούς σλαβοφώνους ήσαν μέ τό μέρος τών Ελλήνων άνταρτών, καθώς λέγει τό επόμενο σλαβόγλωσσο τραγούδι :

Μπόκ ντά ζιβέγιατ
γκάρτσι άντάρτι
στό ράσι πάγε
Τζολιβάτα τσέτα

—————–

1. Βλ. καί Γ. Μόδη, Μακεδονικός άγών καί Μακεδόνες αρχηγοί, Θεσσαλονίκη 1950, σ. 299. Του Ιδιου, Ό Μακεδονικός άγών καί ή νεώτερη Μακεδονική ιστορία, Θεσσαλονίκη 1967, σ. 382 κέ.
2. Ό Γεώργιος Κασάπσε άπό τό Κρούσοβο ήταν Βλάχος αρχηγός συμμορίας. Ήταν καί αυτός οπαδός τών «συμφιλιωτικών», άλλά έπρόδωσε τόν Άγρα (Κ ανελοπούλου, ε. ά., σ. 112).
3. Μιχάλης (Ντϊνος ή Χαντούρης) Βλάχος άπό τό Λιβάδι Καρατζόβας· πρώτος μέ άπόσπασμα 18 Βλαχοφώνων όπλισμένων ύπεδέχθη τόν Άγρα καί τόν πρόδωσε (Θ. Κ ανελοπούλου, ε. ά., σ. 122 -123).
4. Στό κείμενο ό στίχος.. .καί πεντακόσιους Ρουμάνους.

 

έλληνικά λέγει :

ό θεός ζωή να δώση
στούς «Ελληνες άντάρτες
πού κατέστρεψαν
τού Τζόλε τή συμμορία1

Ένα λαϊκό τετράστιχο μιλάει για το κρέμασμα τού Μίγγα, πιστού συνεργάτη τού «Αγρα :

Τόν Τώνη2 τον έκρέμασαν
στοΰ Βλάντοβου τά μέρη
μαζί μ’ αύτόν έκρέμασαν
καί τόν Άριστοτέλην3.

Στο έπόμενο τετράστιχο εκφράζονται τά συναισθήματα τού «Αγρα καί των συντρόφων του, πού άναχωροΰσαν γιά τις συνεννοήσεις μέ τούς Βουλγάρους:

Βοήθα, Παναγιά μας, νά γλιτώσουμε
όσα καντήλια έχεις νά τά χρυσώσουμε
μείς κι άν χαθούμε τό γράφει ή μοίρα μας
κανένας δέν τό ξέρει άπό τό σπίτι μας 4.

Ή προσπάθεια νά υμνηθούν σέ στίχους οί τελευταίες στιγμές τού «Αγρα φαίνεται στο κείμενο :

Σήμερα μαύρος ούρανός, σήμερα μαύρη μέρα
σήμερα ξεχωρίζονται μάνα καί θυγατέρα 5.

Τόν άρχηγό τόν πιάσανε επάνω στο Δροζίλοβο 6
στ’ Όσλιανίτικα7 τά σύνορα τόν πέρασαν δεμένο,
βουνά τόν γύρισαν, στο Τέχοβο 8 τόν πήγαν,
σέ μιά ψηλή καρυδιά τόν είχαν κρεμασμένον. . .9

Τό μοιρολόγι πού άκολουθεί, τραγουδούσαν σλαβόφωνες Έλληνίδες γιά τόν «Αγρα :

——

1. Βλ. Θ. Kανελοπούλου, έ. ά., σ. 108.
2. Τώνης είναι ό Ναουσαϊος Άντώνης Μίγγας, πού κρεμάσθηκε μαζί μέ τόν’Αγρα.
3. Θ. Kανελοπούλου ε. ά., σ. 113.
4. Θ. Kανελοπούλουε. ά., σ. 120-121.
5. ’Αρχικοί στίχοι γνωστού τραγουδιού τού γάμου.
6. Σήμερα λέγεται Μεταμόρφωσις, πλησίον τής Ναούσης. Ό στίχος άμετρος.
7. Σήμερα ‘Αγία Φωτεινή.
8. Τέχοβο, σήμερα Καρυδιά.
9. Θ. Kανελοπούλουε. ά., σ. 129-130. Ό τελευταίος στίχος άμετρος

Νέμας μάικα, ζλάτνο τσέντο, ντά τά πλάκα
νέμας σέστρα ντά τά ζάλια;

Κάκβα ίζλαζάγια
κάκβα ντονισέα ντά βά ουμπέσατ νά ούρέχουτ.

Ντά βά ντόνσατ νά τσούζντι μέστου
τσούζντι μάικι ντά πλάκατ
τσούιτζν σέστρι ντά βά ρέντατ.

έλληνικά σημαίνει :

Δεν έχεις μάνα, γλυκό παιδί νά σέ κλάψη,
δέν εχεις αδερφή νά σέ πενθήση;,

Πως σάς έγέλασαν,
πως σάς έφεραν καί σας κρεμάσαν στην καρυδιά!

Νά σάς φέρουν σέ ξένο μέρος,
ξένες μάνες νά σάς κλάψουν,
ξένες αδελφές νά σάς μοιρολογήσουν1.

Καί ενα ακόμη τραγούδι σέ ύφος δημοτικό, άναφερόμενο στις τελευταίες στιγμές του ’Άγρα. Ή εναλλαγή των έπτασυλλάβων – οκτασυλλάβων στίχων καί οί ομοιοκαταληξίες δείχνουν κάποια λογία επιτήδευση :

Ηταν ήμέρα Κυριακή
Δευτέρα ξημερώνει
πού κίνησε ό Άγρας
μαζί μέ τον Άντώνη.

Δέν πήγαινε μακριά
δέν πήγαινε κοντά
στο Γεμνίνοβο 2 άπό κάτω.

Τον Άγρα τον έκρέμασαν
στοϋ Βλάντοβου τά μέρη
μαζί μ’ αυτόν έκρέμασαν
κι ένα μοναχοπαίδι3.

Άχ, αχ, μήλο τής μηλιάς,
αχ, άχ> ήρωική καρδιά.

– Άντώνη, δέ λυπήθηκες
νί μάνα, νί4 πατέρα 

———–

1. Βλ. Θ. Kανελοπούλου, ε. à., σ. 138.
2. Τοποθεσία στήν περιφέρεια Ναούσης.
3. Τόν Άντώνη Μίγγα.
4. οϋτε.

ούτε γυναίκα κι αδερφές
ούτε καί θυγατέρα.

Άχ, αχ, μήλο τής μηλιάς
άχ, αχ, ήρωική καρδιά.

Έλα, γυναίκα μου χρυσή,
πάρε καί τήν Ελένη
κι έλάτε εις τον τάφο μου
νά ίδήτε τί θά γένη.

«Αχ, αχ, ήρωική καρδιά.
Έκεΐ πού τόν έκρέμασαν
υπήρχε μία βρύση
πού έτρεχε κρύο νερό,
χωρίς νά σταματήση.

Στον τόπο πού τούς κρέμασαν
χαροκαμένη νέα
πού εκλαιγε τόν άντρα της
τά δυό παιδιά τά νέα1.

Αντιγραφή για το «σπιτάκι της Μέλιας»

Περιοδικό  ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ
Δημοτικά τραγούδια του Μακεδονικού Αγώνα – Δημήτριος Α. Πετρόπουλος

Σχετικὲς ἀναρτήσεις ΕΔΩ 

το «σπιτάκι της Μέλιας»

 

violet flower smiley

Advertisements