ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ

Μόλις τελείωσε ἡ ἀναστάσιμη θεία λειτουργία στό Πατριαρχεῖο Κωνσταντινουπόλεως μέ προεξάρχοντα τόν Πατριάρχη Γρηγόριο τόν Ε΄.

Λίγες ὧρες μετά ὁ πατριάρχης συλλαμβάνεται, κηρύσσεται ἔκπτωτος καί φυλακίζεται κατόπιν διαταγῆς τοῦ σουλτάνου. Τό ἀπόγευμα τῆς ἴδιας μέρας ἀπαγχονίζεται στήν κεντρική πύλη τοῦ Πατριαρχείου, ὅπου παραμένει κρεμασμένος γιά τρεῖς ἡ μέρες, ἐξευτελιζόμενος ἀπό τόν ὄχλο.

Κατόπιν, μιά ὁμάδα τριῶν Ἑβραίων ἀγοράζουν τό πτῶμα του, τό περιφέρουν στούς δρόμους καί τό ρίχνουν στόν Κεράτιο κόλπο. Αὐτό ἦταν τό μαρτυρικό τέλος ἑνός ἀνθρώπου πού ἀφιέρωσε ὁλόκληρη τή ζωή του στόν ἀγῶνα γιά τήν ἀπελευθέρωση τοῦ Γένους.

Καί ἐνῶ ὅσοι πολεμοῦν τήν πατρίδα, τήν πίστη καί τήν ἐκκλησία καταφέρονται ἐνάντια σέ αὐτό τό πρόσωπο, τά ὅσα ἔχει διασώσει ἡ ἱστορία στέκονται ἀδιάψευστοι μάρτυρες τῆς γνησιότητας καί τοῦ ἁγνοῦ πατριωτισμοῦ πού χαρακτήριζαν τόν πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄.

Γεννήθηκε τό 1746 στή Δημητσάνα. Τό κατά κόσμο ὄνομά του ἦταν Γεώργιος Ἀγγελόπουλος.

Ἀρχικά, φοίτησε στό σχολεῖο τῆς γενέτειράς του καί στή συνέχεια στήν Ἀθήνα. Ἀπό ἐκεῖ πῆγε στήν Σμύρνη κοντά στό θεῖο του ὅπου ἐργαζόταν, ἐνῶ φοιτοῦσε παράλληλα καί στήν Εὐαγγελική Σχολή τῆς Σμύρνης.

Στή συνέχεια βρέθηκε στήν Πάτμο, ὅπου ἔγινε μοναχός. Ἐπέστρεψε στή Σμύρνη τό 1775 καί χειροτονήθηκε διάκονος.

Τό 1785 διαδέχτηκε στήν Σμύρνη τό Μητροπολίτη Προκόπιο, ἐπειδή ὁ τελευταῖος εἶχε ἐκλεγεῖ στό μεταξύ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως.Τό 1797 ἐκλέχτηκε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως.

Ἀπό τή στιγμή πού ἀνέβηκε στόν πατριαρχικό θρόνο ἐνδιαφέρθηκε γιά τήν Παιδεία τοῦ Γένους ἱδρύοντας σχολεῖα καί τυπογραφεῖα, καί φροντίζοντας γιά τήν ἔκδοση βιβλίων.

Τό ἐνδιαφέρον του γιά τό ὑπόδουλο γένος ἦταν ἔντονο. Διατηροῦσε στενές σχέσεις μέ τή Φιλική Ἑταιρεία.

Συνθηματικά τόν ὀνόμαζαν «ὁ παλαιότερος». Ὁ ἴδιος ὁ Ἐμμ.Ξάνθος μᾶς πληροφορεῖ ὅτι ὅταν ὁ Γρηγόριος ἦταν ἐξόριστος στό Ἅγιο Ὄρος (1818) μυήθηκε στή Φιλική Ἑταιρεία ἀπό τόν Ἰωάννη Φαρμάκη.

Φρόντισε καί ἐφοδίασε τόν Παπαφλέσσα, πού κινοῦνταν στήν Πελοπόννησο γιά τήν ὀργάνωση τῆς Ἐπαναστάσεως, μέ ἔγγραφο καί τόν ὅρισε Πατριαρχικόν Ἔξαρχον, προκειμένου νά διευκολύνει τά σχέδια τῆς Φιλικῆς Ἑταιρείας. Ἡ θέση του ὅμως εἶναι ἰδιαίτερα εὐαίσθητη.

Ζῶντας στήν καρδιά τῆς Ὀθωμανικῆς διοίκησης, στήν Κωνσταντινούπολη, κάτω ἀπό τό διαρκῶς ἄγρυπνο μάτι τοῦ σουλτάνου καί τῶν ἔμπιστών του, ὁ Γρηγόριος ὄφειλε νά κινεῖται προσεκτικά, διακριτικά, νά μήν προκαλεῖ τόν Τοῦρκο δυνάστη, νά μήν τοῦ δημιουργεῖ ὑποψίες γιά τήν ὅλη δράση του. Καί ἡ παραμικρή λάθος κίνηση θά ἔβαζε σέ κίνδυνο ὁλόκληρο τό γένος…

Μέσα σέ αὐτό τό πλαίσιο ἐντάσσεται καί ἡ κίνησή του νά ἀφορίσει τήν ἐπανάσταση τοῦ Ὑψηλάντη. Κανείς σύγχρονός του δέν τόν κατηγόρησε. Ὅλοι κατανοοῦσαν ὅτι ἦταν ἁπλῶς μιά διπλωματική κίνηση, μιά προσπάθεια γιά ἀποτροπή βίαιων ἐνεργειῶν ἐναντίον ἀμάχων.

Σύμφωνα μάλιστα μέ ἐπιστολή πού ἀπέστειλε ὁ Ἀλέξανδρος Ὑψηλάντης πρός τόν Θεόδωρο Κολοκοτρώνη καί τούς Σουλιῶτες:

“ Ὁ μέν Πατριάρχης βιαζόμενος παρά τάς Πόρτας (σσ. Ὑψηλή Πύλη) σᾶς στέλλει ἀφοριστικά καί ἐξάρχους παρακινώντας σας νά ἑνωθῆτε μέ τήν Πόρτα, ἐσεῖς ὅμως νά τά θεωρεῖται ταῦτα ὡς ἄκυρα, καθότι γίνονται μέ βία καί δυναστείαν καί ἄνευ θελήσεως τοῦ πατριάρχου”.

Στή συνέχεια, τήν ἴδια νύκτα μετά τήν ὑπογραφή τοῦ ἀφορισμοῦ, ὁ πατριάρχης μαζί μέ τούς δώδεκα συνοδικούς ἀρχιερεῖς κατέβηκαν στόν πατριαρχικό ναό καί σέ εἰδική μυστική τελετή, ἐν μέσῳ λυγμῶν καί δακρύων ἔλυσαν καί ἀκύρωσαν τόν ἀφορισμό «ἐπευλογοῦντες νοερῶς τά ὅπλα τῶν ὑπέρ πίστεως καί Πατρίδος ἀγωνιζομένων ἀδελφῶν».

Καλύτερα ὅμως ἀπό κάθε ἄλλον, τόν παραπλανητικό χαρακτήρα τοῦ ἀφοριστικοῦ ἐγγράφου, ἀντελήφθη ἡ Ὑψηλή Πύλη, ἡ ὁποία ὁδήγησε τελικά μετά ἀπό πολλά μαρτύρια πολλούς ἀρχιερεῖς στόν θάνατο, κορυφαῖο καί πρῶτο μεταξύ αὐτῶν τόν πατριάρχη Γρηγόριο, ἀμέσως μετά τή λειτουργία τοῦ Πάσχα, στίς 10 Ἀπριλίου τοῦ 1821.

Ἀπαγχονίστηκε στή μεσαία πύλη τῆς εἰσόδου τοῦ Πατριαρχείου. Ἐπάνω στό στῆθος κρεμάσθηκε τό ἐκτενές καταδικαστικό ἔγγραφο, πού καί μόνο αὐτό ἀρκεῖ νά συντρίψει τά ἐπιχειρήματα τῶν διαστροφέων τῆς ἱστορίας μας.

Μεταξύ ἄλλων ἔγραφε καί τά ἑξῆς:

«Ὁ ἄπιστος πατριάρχης τῶν Ἑλλήνων ἀδύνατον νά θεωρηθῆ ἀλλότριος τῶν στάσεων τοῦ ἔθνους του…

Ἀλλ’ ἐξ αἰτίας τῆς διαφθορᾶς τῆς καρδίας του ὄχι μόνο δέν εἰδοποίησεν, οὐδ’ ἐπαίδευσε τούς ἀπατηθέντας, ἀλλά καθ’ ὅλα τά φαινόμενα ἦτο καί ὁ ἴδιος αὐτός, ὡς ἀρχηγός, μυστικός συμμέτοχος τῆς ἐπαναστάσεως…ἀνάγκη ἦτο νά λείψη ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἀπό τοῦ προσώπου τῆς γῆς καί διά τοῦτο ἐκρεμάσθη πρός σωφρονισμόν τῶν ἄλλων…».

Ὁ ἀπαγχονισμός τοῦ πατριάρχη, ἔφερε εὐνοϊκά γιά τόν ἀγῶνα ἀποτελέσματα. Οἱ Ἕλληνες ἀντί νά καμφθοῦν καί νά σωφρονισθοῦν, ξεσηκώθηκαν καί ἀγρίεψαν περισσότερο ζητώντας ἐκδίκηση, γιατί στό πρόσωπο τοῦ πατριάρχη θεώρησαν ὅτι ἀτιμάζεται καί περιφρονεῖται τό Γένος.

Αὐτό δέ τό πάθος τῆς ἱερᾶς ἐκδικήσεως ἀπέδωσε θαυμάσια ὁ Ἀριστοτέλης Βαλαωρίτης, ὅταν τό 1872, μπροστά στόν ἀνδριάντα τοῦ Γρηγορίου, στά προπύλαια τοῦ Πανεπιστημίου, ἀπήγγειλε μέσα σέ κλίμα συγκίνησης, παρουσία τῆς κυβέρνησης, τοῦ κλήρου καί τοῦ λαοῦ, τό θαυμάσιο ἐκεῖνο ποίημα:

«Πῶς μᾶς θωρεῖς ἀκίνητος, ποῦ τρέχει ὁ λογισμός σου

Τα φτερωτά σου ὄνειρα, γιατί στό μέτωπό σου

νά μή φυτρώνουν, γέροντα, τόσες χρυσές ἐλπίδες

ὅσες μᾶς δίδει ἡ ὄψις σου παρηγοριές κι ἐλπίδες;

Τώρα σέ βλέπει γίγαντα, πατέρα, ἡ θάλασσά σου.

Τό λείψανό σου τό φτωχό, τό ποδοπατημένο

τ’ ἀνάστησε ἡ ἀγάπη μας, κι ἐδῶ μαρμαρωμένο

θά στέκη ὁλόρθο, ἀκλόνητο καί αἰώνια θέ νά ζήση

νἆναι φοβέρα ἀδιάκοπη σ’ ἀνατολή καί δύση».

Τό σεπτό σκήνωμα τοῦ Πατριάρχη ριγμένο στά νερά τοῦ Κεράτιου κόλπου περισυνέλεξε ἕνας κεφαλλονίτης πλοίαρχος, ὀνόματι Νικόλαος Σκλάβος, καί τό μετέφερε στήν Ὀδησσό, ὅπου καί ἐτάφη στόν ἑλληνικό ναό τῆς Ἁγίας Τριάδος.

Πενήντα χρόνια ἀργότερα, τό ἐλεύθερο πλέον ἑλληνικό κράτος ἐνέκρινε μέ ἀπόφαση τῆς Βουλῆς αἴτημα τοῦ μητροπολίτου Ἀθηνῶν Θεοφίλου, τό 1871, νά μεταφερθοῦν ἀπό τή Ρωσία τά λείψανα τοῦ πατριάρχου στήν ἐλεύθερη
πατρίδα.

Τό λείψανο τοποθετήθηκε σέ μαρμάρινη λάρνακα στόν μητροπολιτικό ναό Ἀθηνῶν, ὅπου φυλάσσεται μέχρι σήμερα.

Ἡ μορφή καί ὁ ἡρωισμός τοῦ Πατριάρχη, πού ἐνῶ εἶχε τή δυνατότητα, ἀρνήθηκε νά φύγει προτιμώντας τό θάνατο, ἄς μιλήσουν στήν καρδιά τοῦ κάθε νεοέλληνα.

Μ.Ε. 

Ἀντιγραφή γιὰ τὸ «σπιτὰκι τῆς  Μέλιας»

ΚΙΒΩΤΟΣ
ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΙΣ ΚΑΤΗΧΗΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ
ΙΕΡΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ
ΤΕΥΧΟΣ 35 – ΜΑΡΤΙΟΣ 2012 

τὸ «σπιτὰκι τῆς  Μέλιας»

violet flower smiley

Advertisements